Tuesday, 8 May 2018

നാടിന്‍റെ കരുതലായി ആ വീടൊരുങ്ങട്ടെ...


വീട്
അതൊരുസ്വപ്നമാണ് പലര്ക്കും.
കരുതലിന്റെ, സ്നേഹത്തിന്റെ, സുരക്ഷയുടെ നാല് ചുവരുകള്‍ക്കുള്ളിലെ ജീവിതം
ചിലര്ക്കത് സ്വപ്നങ്ങളില് അവശേഷിക്കുന്നു, പ്ലാനായും എലിവേഷനായും എസ്റ്റിമേറ്റായും ചിലരുടെ മേശവലപ്പിനുള്ളില്  രേഖാചിത്രങ്ങളായും ത്രിമാനചിത്രങ്ങളായും മറ്റ് ചിലതും വിശ്രമിക്കുന്നുണ്ടാകും

പെരുന്പാവൂരില് നിയമവിദ്യാര്ത്ഥിനിയായ ജിഷ കൊല്ലപ്പെട്ടശേഷം 2016 ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണം ചൂടുപിടിച്ചിരിക്കുന്നസമയം. ഓഫീസില് വൈകുന്നേരം അടുത്തദിവസം ചെയ്യേണ്ട തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാര്ത്തയുടെ പ്ലാനിങ്ങിലായിരുന്നു.  വി ഡി സതീശന്റെ പ്രചാരണം കവര്ചെയ്യാനായിരുന്നു പ്ലാന്. ഏതോ കോണ്‍ഗ്രസ് പ്രവര്‍ത്തകനുമായി ഫോണില്‍ സംസാരിക്കുന്നതിനിടെയാണ് ക്യാമറാമാനായ അപ്സല് രാജ് ഒരു വാര്ത്തയുടെ കാര്യമാണെന്ന് പറഞ്ഞ് ഫോണുമായി വന്നത്. ആദ്യത്തെ ഫോണ്‍കഴിഞ്ഞശേഷം തിരിച്ചുവിളിച്ചു. അങ്ങേത്തലക്കല് അപ്സല് രാജിന്റെ സുഹൃത്തായ ജയന്.


വൈപ്പിനിലെ നെടുങ്ങാട് ഒരു ചേച്ചിയും പെണ്മക്കളും ഒരു പാടത്ത് താമസിക്കുന്നുണ്ട്. ഭയങ്കര കഷ്ടമാണ് കാര്യം. എന്തെങ്കിലും ചെയ്യാന് പറ്റ്വാണേല് നന്നായിരിക്കും. ഇതായിരുന്നു ജയന് പറഞ്ഞത്. മീന് പിടിക്കുന്നതിന്റെ ഇടയിലാണ് ജയന് അവരെ യാദൃശ്ചികമായി കണ്ടത്. താമസിക്കുന്ന അതേ പൊക്കാളിപാടത്ത് ചീനവലയിട്ട് മീന്‍പിടിച്ചാണ് അവരുടെ ജീവിതം.
പിറ്റേന്ന് വി ഡി സതീശന്റെ പ്രചാരണത്തിന് പോകുമ്പോള് അത് വഴിചെല്ലാമെന്നേറ്റു. ആദ്യം ഒരു ഹ്യൂമന് ഇന്ററസ്റ്റ് സ്റ്റോറി എന്ന് മാത്രമാണ് തോന്നിയത്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വാര്ത്തകള്ക്കിടെയില് ഒരു ലൈറ്റ് സ്റ്റോറി, അത്രമാത്രം.

പിറ്റേന്ന് രാവിലെ അപ്സല് രാജുമൊത്ത് വൈപ്പിനിലെ നെടുങ്ങാടിലേക്ക് പോയി. അരമണിക്കൂറിനുള്ളില്‍ ഷൂട്ട് തീര്‍ക്കണമെന്നായിരുന്നു അപ്സലിന് നല്‍കിയ നിര്‍ദേശം. വി ഡി സതീശന്‍രെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണമാണ് ഇന്നത്തെ പ്രധാനഷൂട്ടെന്ന് അപ്സലിനെ ഓര്‍മിപ്പിച്ചിരുന്നു.
പറഞ്ഞത്പോലെ ജയന് സ്ഥലത്തുണ്ടായിരുന്നു. നേരെ ജയന് മിന് പിടിക്കുകയായിരുന്ന സ്ഥലത്ത് പോയി. പാടത്ത് നിന്ന് കയറി വേഷം മാറി ജയനെത്തി. പിന്നെ ജയനുപിന്നാലെ നടന്നു.

പൊക്കാളിപാടത്തിന്‍റെ അരിക് ചേര്‍ന്ന് വേണം അങ്ങോട്ട്പോകാന്. വഴിയില് ഒരുവീടുണ്ട്. പിന്നെ ഒരു വെള്ളം കടത്തിവിടാനായി മരം കൊണ്ട് നിര്മിച്ച ഒരു ചെറിയ ബണ്ട്. ഇവിടെ എത്തുന്പോഴേ ആ വീട് കാണാം. വെള്ളം നിറഞ്ഞ പൊക്കാളിപാടത്തെ മരവീട്. മതിലിനും പാടത്തിനുമിടയിലെ നേരിയ ഒരു ഗ്യാപ്പിലൂടെവേണം വീടിലേക്കെത്താന്. കൃത്യമായ വഴിയൊന്നുമില്ല.

ജയന്‍ കാട്ടിയ വഴിയിലൂടെ നടന്ന് ആ പൊക്കാളിപാടത്തെത്തിയപ്പോള്‍ ഞാനും അപ്സല്‍രാജും എബിയും കണ്ടത് ദയനീയചിത്രമാണ്. നേരത്തെ പറഞ്ഞ അരമണിക്കൂറെന്ന നിബന്ധന മായച്ചുകളയാനാണ് ആദ്യം തന്നെ അപ്സലിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടത്. സതീശന്‍റെ പ്രചാരണമെടുത്തില്ലെങ്കിലും വേണ്ടില്ല, ഇതാണ് ഇനി നമ്മുടെ ഒന്നാമത്തെ വാര്‍ത്തയെന്ന് ഉറപ്പിച്ചിരുന്നു.  
ഞങ്ങള്‍ കണ്ടദൃശ്യമിങ്ങനെ

.....പൊക്കാളിപാടത്തിന് നടുവിലായി വെള്ളത്തില്‍ കുറേ മരകുറ്റികള്. അതിനുമുകളില്‍ മരപലക തട്ടടിച്ച് പ്ലാസ്റ്റിക്ക് ഷീറ്റുകളും  ഫ്ലക്സുകളും കൊണ്ട് മറച്ച് കെട്ടിയ ഒരു വീട്. വീടെന്നോ കൂരയെന്നോ അതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കാമോയെന്നത് ഇന്നും അറിയില്ല. അത്രയേറെ ദയനീയമാണ് ആ നിര്‍മിതി.
ഇതിലാണ് സുമയെന്ന ഒരമ്മ കഴിയുന്നത്. ഒറ്റക്കല്ല, പ്രായപൂര്‍ത്തിയായ മൂന്ന് പെണ്‍മക്കളെ നെഞ്ചോട് ചേര്‍ത്ത്, ഭീതിപെയ്യുന്ന രാത്രിയും പകലുമെല്ലാം ഈ വെള്ളത്തിന് നടുവില്‍...
സ്മാര്‍ട്ട് സിറ്റിയും മെട്രോയുമെല്ലാം കൊച്ചിയുടെ അടയാളമായി മാറുന്പോള്‍ നഗരത്തിനുപുറത്ത് ഇപ്പോഴും ഇത്തരം വീടുകളില്‍  അന്തിയുറങ്ങുന്ന പാവങ്ങളിപ്പോഴുമുണ്ടെന്നത് വേദനാജനകമാണ്. 

ഒട്ടും സുരക്ഷിതമല്ല അന്യന്റെ പൊക്കാളിപാടത്ത് തെങ്ങിന് തടിയില് കെട്ടിപ്പൊക്കി, മരപ്പലകകൊണ്ട് തട്ടടിച്ച്, പ്ലാസ്റ്റിക്ക് ഷീറ്റുകളും തുണിയും കൊണ്ട് മറച്ച ഈ വീട്. വീട്ടില്‍ ശൌച്യാലയം ‌എന്നൊന്നുണ്ടോയെന്ന് ചോദിച്ചാല്‍ ഇല്ലെന്നും ഉണ്ടെന്നും പറയാം. തറയിലെ മരപ്പലകയില്‍ തുളയിട്ട് ഇവിടെയാണ് ഈ 4 സ്ത്രീകളും പ്രാഥമികകൃത്യങ്ങള്‍ പോലും നിര്‍വഹിക്കുന്നത്. നമ്മുടെ സംസ്ഥാനത്ത് ശൌച്യാലയങ്ങളില്ലാത്ത വീടുകളില്ലെന്ന് സര്‍ക്കാരും രാഷ്ട്രീയകേരളവും ഘോരഘോരം പ്രസംഗിക്കുന്പോള്‍ തന്നെയാണ് ഇതും. മഴക്കാലമാകുന്പോള്‍ പാടത്തെ വെള്ളമുയര്‍ന്ന് തട്ടടിച്ച മരപലകയും കടന്ന് വീട്ടിനുള്ളില്‍ പടരും. ജീവിതം കൂടുതല്‍ ദുരിതപൂര്‍ണമാകുന്ന ദിനങ്ങള്‍...

ഞങ്ങളെത്തുന്പോള്‍ സുമചേച്ചിമാത്രമായിരുന്നു വീട്ടില്‍. വെള്ളമെടുക്കാനായി പോയ രണ്ടാമത്തെ മകള്‍ അല്‍പം കഴിഞ്ഞ് കുടവുമായെത്തി. സംസാരിച്ചിരിക്കവെ ചെറുതോണിയ തുഴഞ്ഞ് ഇളയമകള്‍ ആരതിയുമെത്തി. കഴിഞ്ഞദിവസം വൈകുന്നേരം വിരിച്ചുകെട്ടിയ വലനോക്കാന്‍ പോയതായിരുന്നു പ്ലസ് ടു വിദ്യാര്‍ത്ഥിയായ ആരതി.

പീഡനം സഹിക്കവയ്യാതെയാണ് സുമ മക്കളുമൊത്ത് 8 വര്‍ഷം മുന്പ് ഭര്‍തൃവീട്ടില്‍ നിന്ന് ഇറങ്ങിയത്. ഇപ്പോള്‍ അമ്മാവന്‍റെ സംരക്ഷണയില്‍ കഴിയുന്ന ഈ കുടുംബം ആദ്യം തൊട്ടപ്പുറത്തെ വാടകവീട്ടിലായിരുന്നു താമസം. പിന്നീട് വാടകക്കൂട്ടിയതോടെ ഒട്ടും സുരക്ഷിതമല്ലാത്ത വീ്ട്ടിലേക്ക് താമസം മാറ്റേണ്ടിവന്നു. ഇങ്ങനെ വെള്ളത്തിനുനടുവില്‍ താമസിക്കുന്നതില്‍
മുമ്പ് പേടിതോന്നിയിരുന്നുവെങ്കിലും പിന്നീട് ഇവര്‍ക്കത് ശീലമായി.
ബാറ്ററി ഉപയോഗിച്ച് തെളിയിക്കുന്ന ചെറുവെളിച്ചത്തില്‍ പഠനവും രാത്രിയും തള്ളിനീക്കും. വീടിനോട് ചേര്‍ന്ന് പാടത്തേക്ക് ഇറക്കിസ്ഥാപിച്ച ചീനവലയുപയോഗിച്ച് രാവിലെ പിടിക്കുന്ന മത്സ്യമാണ് ഏകവരുമാനമാര്‍ഗം. രാവിലെ സ്ക്കൂളിലും കോളേജിലും പോകുന്നതിന് മുമ്പ് മക്കളായ രമ്യയും ആതിരയും ഇങ്ങനെ പിടിച്ചുകിട്ടുന്ന മത്സ്യം മാര്‍ക്കറ്റില്‍ കൊണ്ടുപോയി വില്‍ക്കും. അതിന്ശേഷമാണ് പഠിക്കാനായി പോകുന്നത്.

പെരുന്പാവൂരിലെ ജിഷയുടെ മരണത്തോടെ ഏറെ ഭീതിയിലാണ് ഇവരിപ്പോള്‍.
അകത്തും പുറത്തും ആധിയോടെ കഴിയുന്ന ആ അമ്മയുടേയും മക്കളുടേയും മുഖം മനസില്‍ നിന്ന് ഒരിക്കലും മാഞ്ഞിട്ടില്ല. തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്‍റെ നിശബ്ധപ്രചാരണദിവസമാണ് വാര്‍ത്ത ചാനലില്‍ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തത്. ആ ദിവസത്തിന്‍റെ  പ്രത്യേകതയൊന്നുകൊണ്ടുമാത്രം അധികമാരും ശ്രദ്ധിക്കാതെ പോകുമായിരുന്നു ആ വാര്‍ത്ത. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കോലാഹലത്തിന്‍റെ ഇടയില്‍ ഒട്ടും ചര്‍ച്ചയാകാതെ സുമചേച്ചിയുടേയും മക്കളുടേയും വാര്‍ത്ത എങ്ങുമെത്താതെ പോയതിന്‍റെ വേദന ആ ദിവസംമുഴുവനും ഞാനും അപ്സല്‍രാജ് പങ്കുവെക്കുകയും ചെയ്തു. സഹായവുമായി ആരെങ്കിലും വരുമെന്ന പ്രതീക്ഷ അസ്തമിച്ചുവോയെന്ന് ആശങ്കപ്പെട്ടു.

പിറ്റേദിവസം രാവിലെ ഉണര്‍ന്നത് ഒരു ഫോണ്‍ കോളിനെ തുടര്‍ന്നാണ്. ഖത്തറില്‍ നിന്ന് ഒരു സുഹൈല്‍. പരിചയമല്ലാത്ത നമ്പറായതിനാലും ഉറക്കം വിട്ടൊഴിയാത്തതിനാലും രണ്ടാം തവണയും വിളിച്ചപ്പോഴാണ് കോള്‍ എടുത്തത്. ബാംഗ്ലൂരില്‍ ഞാന്‍ പഠിച്ച അതേകോളേജിലെ വിദ്യാര്‍ത്ഥിയായിരുന്നുവെന്നും ഒപ്പം പഠിച്ച പ്രജിത്തിന്‍റെ റൂം മേറ്റ് ആയിരുന്നുവെന്നും പറഞ്ഞപ്പോള്‍ സൌഹൃദം പങ്കുവെക്കാനുള്ള കോള്‍ ആയിരിക്കുമെന്നാണ് ആദ്യം കരുതിയത്. വാര്‍ത്തകള്‍ കാണാറുണ്ടെന്നായിരുന്നു ആദ്യം സുഹൈല്‍ പറഞ്ഞത്. പിന്നീടാണ് കാര്യത്തിലേക്ക് കടന്നത്. ഇന്നലത്തെ വാര്‍ത്തകണ്ടാണ് വിളിച്ചത്. അവരെ സഹായിക്കണമെന്നുണ്ട്, എന്ത് ചെയ്യാമെന്നായിരുന്നു സുഹൈലിന്‍റെ ചോദ്യം. അവരുടെ അവസ്ഥ വിശദീകരിച്ചു. ഖത്തറിലെ കൂട്ടുകാരുടെ സഹായത്തോടെ സ്ഥലം വാങ്ങിനല്‍കാമെന്നാണ് ആലോചന.
പിന്നീടും പലതവണ സുഹൈല്‍ ബന്ധപ്പെട്ടു. കാര്യങ്ങള്‍
തിരക്കികൊണ്ടേയിരുന്നു. കാരുണ്യം എന്നപേരില്‍ സുമചേച്ചിയേയും മക്കളേയും സഹായിക്കാനായി ഒരു വാട്സ്അപ്പ് ഗ്രൂപ്പും തുടങ്ങി. പലകുറി ബിജുവും സുഹൈലും നാട്ടില്‍ വന്ന് കാര്യങ്ങള്‍ നീക്കി.
പിന്നെ ബിയോണ്ട് ദ ഹെഡ് ലൈനില്‍ ഒന്നുകൂടി വിശദമായി സുമചേച്ചിയുടെ കഥ പുരം ലോകത്തെ അറിയിച്ചു. തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്‍റെ തിരക്കെല്ലാം ഒഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ സര്‍ക്കാര്‍ സംവിധാനങ്ങളും ഉണര്‍ന്നുതുടങ്ങി. തഹസില്‍ദാര്‍ക്ക് കാര്യങ്ങള്‍ പഠിച്ച് റിപ്പോര്‍ട്ട് നല്‍കാന്‍ നിര്‍ദേശം നല്‍കി കളക്ടര്‍. എംഎല്‍എ എസ് ശര്‍മയടക്കം സുമയ്ക്കും കുടുംബത്തിനും സഹായം വാഗ്ദാനം ചെയ്തു.

മാസങ്ങള്‍ക്ക് ശേഷം സുമചേച്ചിയുടെ ആഗ്രഹംപോലെ തൊട്ടടുത്ത് തന്നെ 4 സെന്‍റ് ഭൂമി വാങ്ങി നല്‍കി ഖത്തറിലെ ഇനിയും നേരില്‍ കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത ആ നല്ല സുഹൃത്തുക്കള്‍. (പലകുറി നാട്ടില്‍ വന്നിട്ടും സുഹൈലിനേയും ബിജുവിനേയുമൊന്നും ഇന്നും കാണാന്‍ പറ്റിയിട്ടില്ല). സ്ഥലം വാങ്ങിയശേഷവും വീട് നിര്‍മിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങള്‍ തുടര്‍ന്നുകൊണ്ടേയിരുന്നു.
വീട് നിര്‍മിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങള്‍ക്ക് നേതൃത്വം കൊടുത്തു അബ്ദുള്‍ കയ്യൂം എന്നയാളെത്തി. നാട്ടുകാരുടേയും പഞ്ചായത്തിന്‍റേയുമെല്ലാം പിന്തുണയോടെ ഒടുവില്‍ ആ വീടിന്‍റെ നിര്മാണം ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു. കഴിഞ്ഞദിവസം രാവിലെ ആ വലിയ സ്വപ്നത്തിന് ആദ് കല്ല് ഇട്ടിരിക്കുന്നു.  ‌ഈ ഓണം സുമചേച്ചിക്കും മക്കള്‍ക്കും കരയിലെ സ്വന്തം വീട്ടിലെ ആദ്യഓണമായിരിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.


ഇതിനിടെയില്‍ വൈപ്പിനിലെ ഈ അമ്മയുടെ വാര്‍‍ത്തയ്ക്ക് സംസ്ഥാനസര്‍ക്കാരിന്‍റെ മികച്ച കറന്‍റ് അഫയേഴ്സ് പ്രോഗ്രാമിനുള്ള അവാര്‍ഡ് ലഭിച്ചു. പക്ഷെ അതിനേക്കാള്‍‍ വലിയ അവാര്‍ഡാണ് സുഹൈലും കയ്യൂമും കൂട്ടരും നല്‍കിയത്. ഇതിനേക്കാള് വലുതായി മറ്റൊരു പുരസ്ക്കാരമുണ്ടെന്ന് തോന്നുന്നില്ല.

കൊച്ചിയില്‍ നിന്ന് മടങ്ങുന്നതിന് മുന്പ് പിന്നെയും പലതവണ സുമചേച്ചിയുടെ വീട് തേടി ഞാനും അപ്സലും പോയി. കാണുന്പോളെല്ലാം വലിയ സന്തോഷത്തിലായിരുന്നു സുമചേച്ചി. ചെല്ലുന്പോളെല്ലാം ഒരു വലിയ സഞ്ചിയില്‍ കരിമീനും ചെമ്മീനുമെല്ലാം എടുത്തുതരും. പകരം പണം വാങ്ങാന്‍ വിസമ്മതിക്കും . നിര്‍ബന്ധത്തിന് വഴങ്ങി ഒടുവില്‍ നനഞ്ഞകണ്ണുമായി പണം വാങ്ങാന്‍ സമ്മതിക്കും. വീട്ടില്‍ നിന്ന് ഭക്ഷണം കഴിക്കാന്‍ നിര്‍ബന്ധിക്കും, കഴിക്കാതെ മടങ്ങുന്നതില്‍ പരിഭവിക്കും. നിറയെ ചായയും ശീതളപാനിയയവും കടയില്‍ നിന്ന് വരുത്തിച്ച് നല്‍കും. കൊച്ചിയില്‍ നിന്ന് സ്ഥലം മാറി ഡല്‍ഹിക്ക് പോരുന്നതിന് മുന്പായി കൊച്ചിയില്‍ നിന്ന് ചെയ്യാനായി കരുതിവെച്ചതും സുമചേച്ചിയുടെ വീടെന്ന സ്വപ്നത്തെ കുറിച്ചായിരുന്നു. അപ്സലുമൊത്ത് തന്നെ വീണ്ടും പോയി. പുതുതായി വാങ്ങിയ നാല് സെന്‍റില്‍ നിന്ന് ആതിര പാട്ടുപാടി. അമ്മയുടെ സ്നേഹത്തെ പറ്റി, ജീവിതത്തെ പറ്റി.... 

ജയനെ പിന്നീട് കാണാനായില്ല. ഫോണില്‍മാത്രം സംസാരിച്ചു പലകുറി.
പലകുറി ആലോചിച്ചിട്ടുണ്ട്, ജയന്‍ അന്ന് കീറിയ വല നന്നാക്കാനായി ആ വഴി പോയില്ലായിരുന്നുവെങ്കില്‍, തിരഞ്ഞെടുപ്പിന്‍റെ തിരക്കില്‍ വൈപ്പിനിലെ നെടുങ്ങാടിലെ ആ പൊക്കാളിപാടത്തെ ദുരിതകാഴ്ച്ച കാണാന്‍ ഞങ്ങള്‍ പോയില്ലായിരുന്നെങ്കില്‍ ഇന്നും ഒരുപക്ഷെ എല്ലാ സര്‍ക്കാര്‍ രേഖകള്‍ക്കുംപുറത്ത്, ഭീതിയുടെ നീഴലൊഴിയാതെ ആ അമ്മ ഇപ്പോഴും അന്യന്‍റെ ഔദാര്യത്തില്‍ ആ പൊക്കാളിപാടത്തെ വെള്ളത്തിനുടുവില്‍  ആ പെണ്‍മക്കളെ നെഞ്ചോട് ചേര്‍ത്ത് കിടക്കുമായിരുന്നില്ലേയെന്ന്...

ജയന്‍  ആരുടേയും കണ്ണില്‍ പെടാതെ ഇന്നും മാറി നില്‍ക്കുകയാണ്. ആ ചെറുപ്പക്കാരനാണ് ശരിക്കും ആ അമ്മയുടേയും മക്കളുടേയും രക്ഷകനായത്. അവര്‍ നേരില്‍ കണ്ടദൈവം. ബാക്കിയെല്ലാവരും നിമിത്തങ്ങള്‍മാത്രമാണ്.
കഴിഞ്ഞദിവസം വീടിന്‍റെ കല്ലിടല്‍ ചടങ്ങിന് പോയപ്പോളും ആ അമ്മ അന്ന് അവിചാരിതമായി ആ വഴിക്കെത്തിയ ജയനെ ഓര്‍മിച്ചു, നന്ദിപറ‍ഞ്ഞു.

നേരത്തെ പറഞ്ഞത്പോലെ ഒരു പ്ലാനും എലിവേഷനും എസ്റ്റിമേറ്റുമെല്ലാം എന്റെ മേശവലപ്പിലും ഇരിക്കാന് തുടങ്ങിയിട്ട് വര്ഷം ആറായി. സ്വപ്നത്തിലെ ആ വിടീനേക്കാള് പക്ഷെ വലിയ സൌന്ദര്യമുണ്ട് സുമചേച്ചിയുടെ വീടിന്. കാരണം അതില് നാടിന്റെ മൊത്തം സ്നേഹമുണ്ട്, നന്‍മ വറ്റാത്ത അജ്ഞാതരായ നിരവധി പേരുടെ കരുതലുണ്ട്....





Friday, 4 May 2018

ചിതലെടുക്കുന്ന ജീവിതങ്ങള്‍

ചിതലരിക്കാത്ത 
കടലാസുകളില്ല,
കനലെടുക്കാത്ത ദേഹവും
കനലെരിയാത്ത ഓര്‍മകളുമില്ല

അക്ഷരങ്ങള്‍ പോലും
ചിലപ്പോള്‍ വേട്ടയാടും
മദയാനകളെ പോലെ
പിടിവിട്ട ചിന്തകള്‍
നിങ്ങളെ ചവിട്ടിയരക്കും

നൂലുപൊട്ടിയ പട്ടംപോലാകും
ജിവിതം പലപ്പോഴും.
സ്വതന്ത്രമെന്ന് തോന്നുമ്പോഴും 
കാറ്റിന്‍റെ അധീനതയില്‍
ആകാശത്ത് ഒറ്റക്കായിരിക്കും
അലക്ഷ്യമായ യാത്ര

(240418)

Friday, 17 November 2017

പ്രഭാതകിരണമേറ്റ് ഝലം നദി.... (കശ്മീർ പാർട് 4)


ഒരു നഗരത്തെ അറിയണമെങ്കിൽ തിരക്കൊഴിഞ്ഞ ആ നഗരത്തിലൂടെ ഇറങ്ങി നടക്കണം. പ്രഭാത നടത്തമായോ അത്താഴത്തിനുശേഷമുള്ള നടത്തത്തിലൂടെയോ  നഗരത്തിൻറെ ഭാഗമാകണം. എന്നാലെ ആ നഗരത്തെ അടുത്തറിയൂ. അപ്പോഴെ യഥാർത്ഥ നഗരത്തെ കാണാനാവൂ. തിരക്കിലേക്ക് നഗരമിറങ്ങുമുമ്പ് തന്നെ. സഞ്ചാരിയായും മറ്റും പലയിടത്ത് ചെന്നപ്പോഴും അതിരാവിലെയോ രാത്രിയിലോ നഗരത്തെ കാണാൻ നടക്കാനിറങ്ങിയിരുന്നു. ശ്രീനഗറിനെ അറിയണമെങ്കിലും ഇറങ്ങി നടക്കണം. സൂര്യനുണരുമുമ്പേ നഗരത്തെ കാണണം. തലേന്നാളത്തെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ പേറിയുള്ള നഗരത്തെ അറിയണം. ചെറിയചായക്കടയിലിരുന്ന ചൂടാറാത്ത ചായ ഊതി ഊതി കുടിക്കണം. ചുറ്റുമുള്ള നഗരത്തെ, മനുഷ്യരെ അടുത്തുകാണണം. 

രാംബാഗിലെ ഹോട്ടലിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ തന്നെ കാഴ്ച്ചയിലുടക്കിയതാണ് ഝലത്തിന് കുറുകെയുള്ള മരപ്പാലം. സീറോ ബ്രിഡ്ജ് എന്നാണ് ആ പാലത്തിൻറെ പേര്. കാലത്ത് നടക്കാനിറങ്ങാൻ പറ്റിയസ്ഥലമെന്ന് കണ്ടമാത്രയിലേ മനസിൽ കുറിച്ചിട്ടു.
 
സീറോ ബ്രിഡ്ജ്. 
ഝലം നദിക്ക് കുറുകെ മരത്തിൽ തീർത്ത അതിമനോഹരമായ പാലം. ഇരുകരകളേയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന വെറുമൊരുപാലം മാത്രമല്ല സീറോ ബ്രിഡ്ജ്. മറിച്ച് സായാഹ്നങ്ങൾ ചെലവിടാനുള്ള ഒരു പാർക്ക് തന്നെയാണ് സീറോ ബ്രിഡ്ജ്. ഇരിപ്പിടങ്ങളും ചെറിയകടകളുമെല്ലാം സീറോ ബ്രിഡ്ജിലുണ്ട്. മാത്രവുമല്ല, പാലത്തിലെ വിളക്കുകാലുകളിലെല്ലാം  തൂങ്ങികിടക്കുന്ന ചെടിചട്ടികൾ...

ശ്രീനഗറിലെ രാജ്ബാഗ് ടൌണിൽ തന്നെയാണ് സീറോ ബ്രിഡ്ജ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. രാവിലേയും വൈകുന്നേരവും നിരവധി പേരാണ് സീറോ ബ്രിഡ്ജിൽ നടക്കാനായും കൂട്ടുകാർക്കൊപ്പം സമയം ചിലവഴിക്കാനുമായും എത്തുന്നത്.

കശ്മീർ സന്ദർശനത്തിൻറെ രണ്ടാം ദിവസം അതിരാവിലെ തന്നെ നോബിളും ഞാനും നടക്കാനിറങ്ങി. ലക്ഷ്യം സീറോ ബ്രിഡ്ജ് തന്നെ. ഹോട്ടലിൽ നിന്ന് നടക്കാനുള്ള ദൂരമേയുള്ളു. ഏകദേശം 400 മീറ്റർമാത്രം. സൂര്യൻ ഉദിക്കാനൊരുങ്ങുന്നതേയുള്ളു. ചെറിയ പുലർകാല തണുപ്പുണ്ട്, ചെറിയ മഞ്ഞും. നഗരത്തിലെ പാതകൾ സജീവമായി തുടങ്ങിയിട്ടില്ല. പക്ഷെ അതിരാവിലെ തന്നെ നഗരം വൃത്തിയാക്കാനായി കോർപറേഷൻ ജീവനക്കാർ സജീവമായിക്കഴിഞ്ഞു. റോഡുകൾ അടിച്ചുവൃത്തിയാക്കുന്നവർ, മാലിന്യം വാരുന്നവർ... നീണ്ട ചൂലും കൊണ്ട് റോഡിലെ മാലിന്യങ്ങളും പൊടികളുമെല്ലാം അടിച്ചുമാറ്റുന്നു. തള്ളിക്കൊണ്ടുവരുന്ന വണ്ടിയിലേക്ക് കോരിയിടുന്നു. ഹോട്ടൽ മാലിന്യങ്ങളും ആശുപത്രിമാലിന്യങ്ങളുമെല്ലാം വാരിക്കൂട്ടി ലോറിയിലാക്കുന്നു മറ്റുചിലർ. ഒരു നഗരത്തെ മനോഹരിയാക്കുന്നവർ ശരിക്കും ഇവരല്ലേ. നമ്മൾ വൃത്തിക്കേടാക്കി സ്ഥലം വിടുമ്പോൾ പിന്നെയും നമുക്ക് വൃത്തിക്കേടാക്കാനായി, വിരുന്നെത്തുന്നവർക്ക് മനം മടുപ്പിക്കാതെ കണ്ടാസ്വദിക്കാൻ നഗരത്തെ സുന്ദരിയാക്കുന്ന ഇവരല്ലെ ശരിക്കും നഗരത്തിൻറെ കാവലാൾ.

സമീപത്ത് കൂടി കടന്നുപോയപ്പോൾ അടിച്ചുവാരൽ തൽക്കാലം നിർത്തി. പൊടിയടിച്ച് നമുക്ക് അസ്വസ്ഥതയുണ്ടാക്കാതിരിക്കാൻ അവർ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിച്ചു. തൊട്ടടുത്തെത്തിയപ്പോൾ ഷാളുകൊണ്ട് പാതിമറച്ച മുഖമുയർത്തി അവർ ചിരിച്ചു. ഖുദാഫിസ് പറഞ്ഞ് നടന്നു. നന്ദിയും വീണ്ടുകാണാമെന്നാണ് ഖുദാഫിസ് എന്ന കശ്മീരിവാക്കിൻറെ അർത്ഥം. ബാംഗ്ലൂരിലെ പഠനകാലത്ത് കശ്മീരിയായ പഴയ സീനിയർ പഠിപ്പിച്ചു തന്ന വാക്കാണ്. കേൾക്കുമ്പോഴും പറയുമ്പോഴും ഒരു ഭംഗിയും കൌതുകവും തോന്നുന്ന ഒരു വാക്ക്. ഫിർദൌസിനോടും ലിയാഖത്തിനോടും അവസരം കിട്ടുമ്പോഴൊക്കെ എടുത്തുപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട് ഖുദാഫിസ് എന്നപദം.

നടന്ന് സീറോ ബ്രിഡിജിൻറെ ഗെയ്റ്റിലെത്തി. ബ്രിഡ്ജിൻറെ വലിയ കവാടം തുറന്നിട്ടില്ല. ഞങ്ങളെ കടന്നുപോയ ചേട്ടൻ സൈഡിലെ ചെറിയ ഗെയിറ്റ് തള്ളിതുറന്നു. സ്ഥിരം പ്രഭാതസവാരിക്കാരനാണ് ചേട്ടനെന്നുതോന്നുന്നു. അകത്തുകയറിയ ചേട്ടൻ വലിയ ഗെയിറ്റും തുറന്നിട്ട് വ്യായാമം ആരംഭിച്ചു. അകത്തുകയറിയ ഞങ്ങൾക്ക് നല്ല ആശ്ചര്യം പകരുന്നതായിരുന്നു പാലത്തിലെ കാഴ്ച്ചകൾ. അകലെ നിന്ന് കണ്ടതുപോലെയല്ല. നല്ലകൊത്തുപണികൾ കൊണ്ട് അതിമനോഹരിയാണ് സീറോ ബ്രിഡ്ജ്. പതിറ്റാണ്ടിൻറെ പഴക്കമുണ്ട് സീറോ ബ്രിഡിജിന്. പക്ഷെ ഇപ്പോഴത്തേത് പുതിയതാണ്. പഴയപാലം കേടുവന്നുപോയതോടെ ഒരു വർഷം മുമ്പാണ് ഇപ്പോൾ കാണുന്നപാലം പണിതത്. മുൻ മുഖ്യമന്ത്രി മുഫ്ത്തി മുഹമ്മദ് സയ്യീദിൻറെ ഓർമയ്ക്കായാണ് ഈ പുതിയ പാലം സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുണ്ടായ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിലാണെന്ന് തോന്നുന്നു പഴയ സീറോ ബ്രിഡ്ജ് തകർന്ന് പോയത്. നല്ല വീതിയുണ്ട് പാലത്തിന്. അങ്ങിങ്ങായി നിറയെ മരത്തിൻറെ ബെഞ്ചുകൾ. കൂടാരം പോലെ കെട്ടിയ വിശ്രമകേന്ദ്രങ്ങൾ, ചെറിയ റെസ്റ്റോറൻറുകൾ...
റെസ്റ്റോറൻറുകളും ചായക്കടകളും പക്ഷെ അടഞ്ഞ് കിടക്കുകയാണ്. പാലത്തിലൂടെ ഒരു റൌണ്ട് നടന്നു. പിന്നെ പാലത്തിൻറെ നടുവിലായി നദിയിലേക്ക് കണ്ണും നട്ട് ഒരു ബെഞ്ചിലിരുന്നു. പാലത്തിനുതാഴെ ശാന്തമായി ഝലം നദിയൊഴുകുന്നു. വശങ്ങളിൽ വലിച്ചുകെട്ടിയ ഹൌസ് ബോട്ടുകളും ചെറുവഞ്ചികളും. ഓരോ ഹൌസ് ബോട്ടുകളിലേക്കും ഇറങ്ങിചെല്ലാൻ തീരത്ത് സ്റ്റെപ്പുകളുണ്ട്. നിരവധി കയറുകൾകൊണ്ടാണ്
ഹൌസ് ബോട്ട് തീരത്തെ മരകുറ്റികളോട് വലിച്ചുകെട്ടിയിരിക്കുന്നത്. ഇവ പക്ഷെ സഞ്ചാരികളെ കാത്ത് കിടക്കുന്ന ഹൌസ് ബോട്ടുകളല്ല, മറിച്ച് വീടുകളാണ്. മക്കളും പേരമക്കളുമായി നിരവധി പേർ കഴിയുന്ന വീടുകൾ, ഓളപരപ്പിൽ ആടിക്കളിക്കുന്ന കായൽ വീടുകൾ. കറൻറും ടിവിയും വാഷിങ്മെഷിനുമെല്ലാമുണ്ട് ഈ കായൽ വീടുകളിൽ. ഇത്തരം വീടുകൾ വെക്കാൻ സ്ഥലത്തിൻറെ ആവശ്യമില്ലയെന്നൊരു ഗുണമുണ്ട്. ഹൌസ് ബോട്ട് വാങി വീടാക്കിമാറ്റാൻ പക്ഷെ വലിയചിലവുണ്ട്. ലക്ഷങ്ങൾ വിലയുണ്ട് ഹൌസ് ബോട്ടിന്. ചിലർ പഴയത് വാങ്ങുമ്പോൾ മറ്റ് ചിലർ പുതിയ ഹൌസ്  ബോട്ട് നിർമിക്കുന്നു. എന്നിട്ട് അതിൻറെ ഒരു ഭാഗം താമസിക്കാനുള്ള വീടായും ഒരുഭാഗം സഞ്ചാരികൾക്കായും മാറ്റിവെക്കുന്നു. താമസത്തിനൊപ്പം വരുമാനമാർഗവുമാകുമത്. രാവിലെതന്നെ ഹൌസ് ബോട്ടിലെ അന്തേവാസികൾ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു.  ഉണർന്നെണീറ്റശേഷം പുറത്തുവന്ന് കയറുകൾ ഒന്നുകൂടെ വലിച്ച് മുറുക്കികെട്ടും. വെള്ളത്തിൻറെ അളവ് കൂടുന്നതിനും കുറയുന്നതിനുമനുസരിച്ച് കയറിൻറെ കെട്ടിലും മറ്റം വരുത്തും.
ഹൌസ് ബോട്ടിൻറെ കൌതുകകാഴ്ച്ചയിലേക്ക് പടിയിറങ്ങി രണ്ട് വിദേശികൾ ക്യമറയും തൂക്കിയിറങ്ങി. അവരെ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു ബോട്ടിൻറെ കയറുകെട്ടികൊണ്ടിരുന്ന മധ്യവയസ്ക്കൻ. അതിഥികളെ ചായകൊടുത്തു സ്വീകരിച്ച് നല്ല ആതിഥേയയായി വീട്ടമ്മ. ബോട്ടിനകത്ത് കയറി പുറത്തെ തുറന്ന ജാലകത്തിനരികൽ വന്ന് ചായയും കുടിച്ച് കായലും കണ്ട് ഫോട്ടോയുമെടുത്താണ് ഇരുവരും മടങ്ങിയത്.

ഹൌസ് ബോട്ടിൻറെ വക്കത്തിരുന്ന് ചൂണ്ടയിടുന്നുണ്ട് ചിലർ. മറ്റുചിലർ ചെറുവഞ്ചിയിൽ എന്തെല്ലാമോ അടുക്കിവെക്കുന്നു. കച്ചവടത്തിനുള്ള സാധനങ്ങളാകണം. ഇതിനിടയിൽ നദിയിൽ നിന്ന് വാരിയ മണലുമായി ഒരു വലിയ വള്ളവും പാലത്തിനടിയിലൂടെ തുഴഞ്ഞുപോയി. ഇവിടെ സർക്കാർ തന്നെയാണ് നദിയിലെ മണൽ വാരുന്നത്. നമ്മുടെ നാട്ടിലെ പോലെ നദികളെ കൊല്ലാകൊലചെയ്യുന്ന മണൽ വാരലിവിടെയില്ല. ആവശ്യത്തിനുള്ളത് മാത്രം വാരും. നദികൾ സംരക്ഷിക്കപെടേണ്ടവയാണ്, അവ ജീവൻറെ നിലനിൽപ്പിന് അത്യാവശ്യമാണെന്ന ഉത്തമബോധ്യം കശ്മീരികൾക്കുണ്ട്. ഝലം നദിയുടെ സംരക്ഷണത്തിലൂടെയും ദാൽ തടാകത്തിൻറെ സംരക്ഷണത്തിലൂടെയും അവരത് നമ്മുക്ക് കാട്ടിതരുന്നുണ്ട്.

അൽപനേരം ഝലനദിയുടെ കാഴ്ച്ചകൾ ആസ്വദിച്ച് മെല്ലെ എഴുന്നേറ്റു. അപ്പോഴേക്കും നിരവധി പേർ നടക്കാനായി എത്തിയിരുന്നു. സ്ക്കൂൾ വിദ്യാർത്ഥികളടക്കമുള്ള നിരവധി പേർ പാലത്തിലൂടെ മറുകരയിലേക്ക് കൂട്ടമായി നടന്നുനീങ്ങുന്നു. നദിയുടെ മറുകരയിൽ ഒരു ഇറിഗേഷൻ
പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായുള്ള ഷട്ടറുകൾ ഉണ്ട്. പാലം കടന്ന് മറുകരയിലേക്ക് എത്തി. വീതിയേറിയ റോഡ്. റോഡരികിലാണ് കശ്മീരിലെ പ്രബലപാർട്ടിയായ നാഷണൽ കോൺഫറൻസിൻറെ ശ്രീനഗറിലെ പ്രധാന ആസ്ഥാനം. കനത്തസുരക്ഷയാണ് സംസ്ഥാനം ഭരിച്ചിരുന്ന, ഇപ്പോൾ പ്രതിപക്ഷത്തിലുള്ള നാഷണൽ കോൺഫറൻസിൻറെ സംസ്ഥാനസമിതി ഓഫീസ്. അകത്തേക്ക് കടക്കണമെങ്കിൽ നമ്മുടെ നാട്ടിലെ തിയ്യേറ്ററുകളിലെ ടിക്കറ്റ് കൌണ്ടറുപോലെ ഒരു ചെറിയ ഇടനാഴിയിലൂടെ കടന്നുപോകണം. കമ്പിവേലിയും മറ്റും കൊണ്ട് കനത്തസുരക്ഷയാണ് ഈ ഇടനാഴിക്ക് പോലും. സധാജാഗരൂകരായി പട്ടാളക്കാർ നിറതോക്കുമായി കാവൽ നിൽക്കുന്നു. കനത്തസുരക്ഷയിൽ നാഷണൽ കോൺഫറൻസിൻറെ പാർട്ടി പതാക ഉയരത്തിൽ പാറി പറക്കുന്നു. ജമ്മു ആൻറ് കശ്മീരിൻറെ രാഷ്ട്രീയചിത്രത്തിൽ നാഷണൽ കോൺഫറൻസിനുള്ള പങ്ക് ഏറെവലുതാണ്. കശ്മീരിൻറെ ഗർജിക്കുന്ന സിംഹമെന്നറിയപ്പെടുന്ന ഷെയ്ഖ് അബ്ദുള്ള രൂപം നൽകിയ ഈ പാർട്ടി രൂപമെടുത്തത് സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും പതിറ്റാണ്ട് മുമ്പാണ്. പ്രത്യേക ഭരണഘടനാപദവിയുള്ള കശ്മീരിൻറെ ആദ്യ പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്നു ഷെയ്ഖ് അബ്ദുള്ള. (സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം പ്രത്യേക ധാരണപ്രകാരം ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗമായ കശ്മീരിന് ആദ്യം മുഖ്യമന്ത്രി പദമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് പ്രധാനമന്ത്രി പദവിയായിരുന്നു. 75 മുതലാണ് പ്രധാനമന്ത്രിക്ക് പകരം മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനം കശ്മീരിൽ വന്നത്. അന്നും ഷെയ്ഖ് അബ്ദുള്ള മുഖ്യമന്ത്രി പദവിയിലെത്തി, മരണം വരേയും ആ പദവിയിൽ അദ്ദേഹം തുടർന്നു) അദ്ദേഹത്തിൻറെ കാലശേഷം മകനായ ഫാറൂഖ് അബ്ദുള്ളയും കൊച്ചുമകൻ ഒമർ അബ്ദുള്ളയുമാണ് പാർട്ടിയെ നയിക്കുന്നത്. ഫാറൂഖ് അബ്ദുള്ള നിലവിൽ ലോക് സഭ അംഗവും ഒമർ നിമസഭാ അംഗവുമാണ്. ഇരുവരും കശ്മീരിൻറെ മുഖ്യമന്ത്രിപദവിയും അലങ്കിരിച്ചിരുന്നു.

വീതിയേറിയ റോഡിൻറെ മറ്റേ അറ്റത്ത് പട്ടാളത്തിൻറെ ചെക്ക് പോസ്റ്റാണ്. സിആർപിഎഫ് ജവാൻമാർ കടന്നുപോകുന്ന മുഴുവൻ വാഹനങ്ങളും പരിശോധിക്കുന്നുണ്ട്. ചെക്ക് പോസ്റ്റ് കടന്നുപോകുന്നവരേയും സസൂക്ഷ്മം നിരീക്ഷിക്കുന്നു. ചെക്ക് പോസ്റ്റിന് സമീപത്ത് തന്നെ പട്ടാളക്കാർക്ക് താമസിക്കാനുള്ള ചെറിയ മുറിയും ഉണ്ട്. ഞങ്ങൾ കടന്നുപോകുമ്പോഴും എകെ 47 മായി കാവൽ നിൽക്കുന്ന പട്ടാളക്കാർ ഞങ്ങളെ സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും ചോദ്യം ചെയ്യലോ പരിശോധനയോ ഉണ്ടായില്ല. കുറച്ചുനേരം അവിടെ ചുറ്റിതിരിഞ്ഞ് നിന്നശേഷം മടങ്ങി.
സീറോ ബ്രിഡ്ജിൻറെ സമീപത്തെ തൻവീറിൻറെ ചെറിയ ചായക്കട സജീവമായി കഴിഞ്ഞു. രാവിലത്തെ നടത്തത്തിനും വ്യായമത്തിനും ശേഷം ചായക്കുടിക്കാനെത്തിയവരും ജോലിക്കായി പോകുന്നവരുമെല്ലാം കാലത്തെ ചായക്കായി കാത്ത് നിൽക്കുന്നു. ചെറിയ സ്വെറ്ററിട്ടിട്ടുണ്ട് തൻവീർ. തണുപ്പ് കാലമെത്തിയിട്ടില്ലെങ്കിലും ജീവിതത്തിൻറെ ഭാഗമായിരിക്കുന്നു ഇവർക്ക് സ്വെറ്റർ.

ഇഞ്ചിയിട്ട നല്ല രണ്ട് ചായ തന്നു തൻവീർ. മെല്ലെ തിരക്ക് ഒഴിഞ്ഞുതുടങ്ങി. എത്രതിരക്കാണെങ്കിലും ഓരോരുത്തരുക്കും പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം ചായവെച്ചുകൊടുക്കും തൻവീർ. അധികം സംസാരിക്കില്ല തൻവീർ. ചോദിക്കുന്നതിന് മാത്രം മറുപടി പറയുന്ന ഒരു പ്രകൃതം. പരിചയമില്ലാത്തവരോട് പൊതുവെ കശ്മീരികൾ ഇങ്ങനെയാണ്. ജീവിതം അവരെ പഠിപ്പിച്ച പാഠങ്ങളിലൊന്നാണിത്. ആരെ വിശ്വസിക്കണമെന്ന്, ആരെ അവിശ്വസിക്കണമെന്ന് യാതൊരുവിധ രൂപവുമില്ലാതാക്കിയ ഇവരുടെ കഴിഞ്ഞകാല ജീവിതം പകർന്നുനൽകിയ വലിയ പാഠം.

തൻവീറിൻറെ കടയിൽ ചായയും ബിസ്ക്റ്റും പിന്നെ സിഗരറ്റും മാത്രമാണ് വിൽപനയ്ക്കുള്ളത്. ഫോർ സ്ക്വയർ എന്ന ബ്രാൻറ് സിഗരറ്റ് മാത്രം. പണ്ട് നയൻ മോംഗിയയും വിനോദ് കാംബ്ലിയുമെല്ലാം ബാറ്റിൽ ഒട്ടിച്ചിരുന്ന പരസ്യത്തിലൂടെ മാത്രം പരിചിതമായ പേര്. അതൊരു സിഗരറ്റിൻറെ പേരാണെന്ന് പക്ഷെ നോബിൾ അറിഞ്ഞത് ഇപ്പോൾ മാത്രമായിരുന്നുവത്രേ, ബാറ്റ് നിർമാതാക്കളുടെ കമ്പനിപേരാണ് ഫോർ സ്ക്വയറെന്നായിരുന്നു അവൻറെ തെറ്റിദ്ധാരണ.
കടയിൽ ഞങ്ങൾക്ക് പുറമെ ഇപ്പോൾ മറ്റ് രണ്ട് പേർകൂടി ഉണ്ട്. അവരുടെ കയ്യിൽ ഒരു പ്രത്യേകതരം മരത്തിൻറെ യന്ത്രം. കൈക്കൊണ്ട് കോട്ടൺ നെയ്യുന്നതിനുള്ള യന്ത്രമാണത്രേ. ആദ്യമായാണ് അത്തരമൊരുയന്ത്രം ഞാൻ കാണുന്നത്. കശ്മീരി വശമില്ലാത്തത്കൊണ്ട് അതിൻറെ പ്രവർത്തനം ചോദിച്ച് മനസിലാക്കാനായില്ല. (പിന്നീടൊരിക്കൽ ആ യന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് കോട്ടൺ നെയ്യുന്ന വീഡിയോ നോബിൾ അയച്ചുതന്നു.) ഇപ്പോഴും ഇത്തരം യന്ത്രങ്ങളുമായി പണിയെടുക്കുന്നവർ ഉണ്ടെന്നത് കൌതുകത്തിനപ്പുറം അവരുടെ ജീവിതത്തെ കുറിച്ചും ഓർമിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. നമ്മുടെ നാട്ടിലെ നെയ്ത്തുകാർ സഹകരണസംഘങ്ങളായുമെല്ലാം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടും ദുരിതകയത്തിൽ തുടരുമ്പോൾ ഇങ്ങനെ അസംഘടിതരായ ഇവരുടെ ജീവിതം എങ്ങനെയായിരിക്കുമെന്നചിന്ത ശേഷിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാൻറഡ് വസ്ത്രങ്ങൾക്കുപിന്നാലെ ഞാനും നിങ്ങളുമെല്ലാം സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ഇത്തരം തൊഴിലാളികളുടെ കാര്യം എന്തായിരിക്കുമെന്ന് ഊഹിക്കാവുന്നതല്ലേ?  

അതിനിടെ ഞങ്ങൾക്കുള്ള ചായ തയ്യാറാക്കി രണ്ടുചെറിയ ഗ്ലാസിലാക്കി ഞങ്ങൾക്കുനേരെ നീട്ടി തൻവീർ. ഒപ്പം രണ്ട് ബിസ്കറ്റുകളും.
തൻവീർ ചായയിൽ ഇഞ്ചിമാത്രമല്ല കറുകപട്ടയും ഇടുന്നുണ്ട്. ഒരു പ്രത്യേകരുചിയാണ് ആ ചായക്ക്. കണ്ടാൽ നല്ല കടുപ്പം തോന്നും. പക്ഷെ കുടിക്കുമ്പോൾ അത്ര കടുപ്പമല്ല. ലൈറ്റ് ചായ മാത്രം കുടിക്കുന്ന എനിക്ക് പക്ഷെ കടും വർണത്തിലുള്ള ചായകണ്ടപ്പോൾ ചെറിയ ആശങ്കതോന്നിയെങ്കിലും കുടിച്ചപ്പോൾ ആ ആശങ്കയെല്ലാം മാറി. നല്ല ചായ നൽകിയ തൻവീറിനോട് നന്ദി പറഞ്ഞ് അന്നത്തെ പ്രഭാത നടത്തം അവസാനിപ്പിച്ച് ഹോട്ടലിലേക്ക് നടന്നു.

സീറോ ബ്രിഡ്ജിലപ്പോഴും തിരക്ക് ഏറികൊണ്ടിരുന്നു. കലപിലകൂട്ടി കടന്നുപോകുന്ന വിദ്യാർത്ഥികൾ, ജോലിക്ക് തിരക്കിട്ടോടുന്ന ജോലിക്കാർ, വ്യായമം തുടരുന്ന സൈനികരടക്കമുള്ളവർ....
പാലത്തിനപ്പുറത്ത് വൃത്തിയാക്കിയിട്ട നഗരത്തിൽ കച്ചവടക്കാരും സാധാരണക്കാരമെല്ലാം സജീവമായി. കടകൾ തുറന്നുവരുന്നു.   സൈനികവാഹനങ്ങളും നിറതോക്കുകളേന്തിയ സുരക്ഷാജിവനക്കാരും നിരത്ത് കീഴടക്കിക്കഴിഞ്ഞു. സുരക്ഷയുടെ അരക്ഷിതാവസ്ഥയിൽ ശ്രീനഗർ തിരക്കേറിയ മറ്റൊരുദിവസത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ തുടങ്ങി...